مقاله پژوهشی سال ۲۰۲۵ مجله «فلسفه و فناوری» درباره مهندسی پنهان تخصص توسط هوش مصنوعی

هدایت پنهان کاربران هوش مصنوعی به سوی ارزش های غربی/ بردن انسان به مسلخ مهارت زدایی و ایجاد اعتماد کورکورانه

اخبار اندیشهشواهد تجربی مقاله ثابت می‌کند که کاربران به مرور زمان و بدون آنکه متوجه شوند، نگاه و سوگیری‌های مدل را به ارث می‌برند و این تغییر نگرش، حتی بعد از قطع ارتباط با ماشین هم در ذهن آن‌ها به عنوان باور شخصی باقی می‌ماند. این یعنی نوعی مهندسی پنهان ذهن کارشناسان توسط غول‌های فناوری. نکته مهم اینجاست که این سیستم‌ها عمدتاً بر اساس داده‌ها و ارزش‌های جوامع غربی، صنعتی و ثروتمند توسعه یافته‌اند. این یعنی اصالت فکری و فرهنگی متخصصان در جوامع غیرغربی و حاشیه‌ای، در معرض همسان‌سازی ناخواسته قرار دارد؛ آن‌ها ارزش‌هایی را می‌پذیرند که با هویت بومی‌شان در تضاد است، اما چون این فرآیند نامرئی است، توانایی ارزیابی و مقاومت در برابر آن را ندارند. 

تحلیلی از واقعه عاشورا با نگاهی به کتاب «اربعین در فرهنگ شیعه»

سکوت امام مجتبی به همان اندازه مورد رضا حق است که قیام سیدالشهدا (ع) / راز ماندگاری جریان کربلا

اخبار اندیشهحضرت سیدالشهدا(ع) قبل از خلق حادثۀ عاشورا یک امام بود، امام معصوم؛ و ارزش تاریخ عاشورا به حضور یک امام معصوم در آن است، نه یک فرد عادی ولو اینکه به هر مرتبه از مراتب علم و تقوا و تقرّب رسیده باشد.

تبیین تلاقی مابعدالطبیعی «صحرای عرفات» و «میدان کربلا» در تکوین حماسه تاب‌آوری

سیدمحمدرضا بهشتی و راز تاب‌آوری امام‌حسین(ع)/ قفل معمای تاب‌آوری عاشورا با کلید «عرفه» گشوده می‌شود

اخبار اندیشهخداوند غایب نیست؛ همواره حاضر است. مسأله این است که انسان بتواند این حضور را دریابد. شاید همین دعا پاسخی قانع‌کننده به آن پرسش آغازین این گفتار باشد: چه می‌شود که انسانی آن همه محنت را تاب می‌آورد و در واپسین لحظات زبان به «الهی رضاً بقضائک و تسلیماً لأمرک»(خشنود به قضای تو و تسلیم امر و فرمانت هستم) می‌گشاید؟ آنچه در واقعه عاشورا آشکار شد، ثمره همان معرفتی است که در دعای عرفه جلوه کرده است. عاشورا را نمی‌توان جدا از عرفه فهمید. آن رضایت، آن استقامت و آن تاب‌آوری، ریشه در نوعی خداشناسی و انسان‌شناسی دارد که در این نیایش به زیباترین صورت بیان شده است.

در نشست «آسیب‌های وضعیت نه جنگ و نه صلح» مطرح شد

 هشدار خانیکی نسبت به فرسودگی سرمایه اجتماعی در دالان «نه جنگ و نه صلح» / احساس افتخار به ایرانی بودن از ۷۶ تا ۸۴ درصد؛ نرخ مهاجرت کاهش یافت

اخبار اندیشههادی خانیکی عضو هیات علمی گروه علوم ارتباطات دانشگاه علامه طباطبایی با اشاره به آثار اجتماعی مثبت جنگ گفت: در کنار شاخص‌های منفی، برخی شاخص‌های مثبت در رشد موقت همبستگی اجتماعی مشاهده می‌شود که نباید از آن ها غافل شد. برای مثال، احساس افتخار به ایرانی بودن که در برخی سنجش ها به حدود ۸۴ درصد و در برخی به ۷۶ درصد رسیده است. این مسئله را می‌توان نتیجه شرایط جنگی، ایستادگی نیروهای مسلح، تاب‌آوری مردم و همچنین اقدامات دولت در مدیریت شرایط بحرانی دانست. یکی دیگر از شاخص‌های قابل توجه، کاهش تمایل به مهاجرت است.

نگاهی به کتاب «سیاستی دیگر: خلق جهان مشترک ایرانی»، نوشته‌ی محمدجواد غلامرضا کاشی

هبوط از آسمان ایدئولوژی به واقعیت زمین ؛ روایت زلزله‌ای که سقف‌هایمان را ربود / خلق جدید سیاست از دل دوستی، و تحقق سیاست غیرحاکمانه

اخبار اندیشهاگر جهان فقط از رهگذرِ گفت‌وگوی منظرهای متکثر آشکار می‌شود، آنگاه آرزوی آن نقطه‌ی نگاهِ ناکجا- آن نقشه‌ی کاملِ واقعیت که ایدئولوژی وعده‌اش را می‌داد- نه‌تنها یک خطای معرفتی، که یک فاجعه‌ی سیاسی است. زیرا برای تحقق‌یافتن‌اش باید کثرتِ منظرها را خاموش کند؛ باید گفت‌وگو را تعطیل کند؛ باید همه‌ی غارهای جداگانه را در یک تاریکیِ واحد فرو ببرد و نام‌اش را روشنایی بگذارد. و این، فشرده‌ترین صورت‌بندیِ همان چیزی است که قرن بیستم بر سرِ انسان آورد.

نگاهی به «جامعه‌شناسی جنگ و خشونت» نوشته سینیشا مالشویچ

جنگ، هم معلول و هم‌ علت رشد سازمان‌ها و ایدئولوژی‌های اجتماعی

اخبار اندیشهاستدلال استاد دانشگاه ملی ایرلند در این‌ کتاب آن است که برخلاف تلقی عامه، جنگ پدیده تاریخی نوظهوری است که معلول و هم‌زمان علت رشد سازمان‌ها و ایدئولوژی‌های اجتماعی است.

درباره کتاب «اخلاق رسانه‌های دیجیتال» نوشته چارلز اس

پایان حریم خصوصی / واکاوی اخلاق در هزارتوی رسانه‌های نوین

اخبار اندیشهدر جهانی که مرز میان واقعیت و مجاز بیش از هر زمان دیگری رنگ باخته است، چارلز اِس، پژوهشگر برجسته بین‌المللی، در ویراست جدید کتاب تحسین‌شده خود، به کالبدشکافی چالش‌های اخلاقی پرداخته است که هویت، حریم خصوصی و حتی دموکراسی را در چنبره الگوریتم‌ها و نظام‌های نظارتی گرفتار کرده‌اند.

بازخوانی عبرت‌های عاشورا؛ جنایت در ذیل هدف وسیله را توجیه می کند

قیام برای نجات اسلام / داستان کربلا داستان دین فروشان مومن نما / عاشورا صحنه تقابل دنیاطلبان و آزادگان

اخبار اندیشهامام حسین(ع) در تبیین دلایل مخالفت با «یزید بن معاویه» تأکید می‌فرمود:«هدف من احیای دین جدم و امر به معروف است» و اینکه اگر حاکمی مثل یزید بر مسلمانان مسلط شود، «علی الاسلام والسلام» که یعنی دیگر چیزی از اسلام باقی نمی‌ماند.

در مراسم بزرگداشت ملاصدرای شیرازی مطرح شد

حسین نصر و تبیین قدرت شگرف ملاصدرا در تلفیق چهار سنت مشاء، اشراق، عرفان و کلام/ شناخت فلسفه اسلامی بدون ملاصدرا امکان‌پذیر نیست

اخبار اندیشهفیلسوف معاصر ایرانی در بزرگداشت صدالمتالهین شیرازی با بیان اینکه ملاصدرا وارث چهار سنت بزرگ فکری جهان اسلام است، تصریح کرد: فلسفه مشاء ابن‌سینا، حکمت اشراق سهروردی، عرفان نظری ابن‌عربی و علم کلام، چهار رکن اصلی نظام فکری ملاصدرا را تشکیل می‌دهند و هنر بزرگ او در تلفیق این مکاتب و ارائه نظامی نوین بود.

شریعتی امروز روی امر مشترک برای همه ایرانیان تاکید می کند

اخبار اندیشهجامعه ی ایران بیش از هر زمان دیگری به گفت‌وگو درباره آزادی، عدالت، امر مشترک و آینده نیاز دارد. اگر میراثی از شریعتی هنوز زنده باشد، همین دعوت به مسئولیت‌پذیری و تعهد ، نقد قدرت و حساسیت نسبت به درد و رنج انسانی است که دارای پوست و گوشت و خون است. مسئله ی امروز ایران دیگر «چگونه انقلاب کنیم؟» نیست؛ بلکه «چگونه جامعه‌ای بسازیم که بتواند آزادانه، عادلانه و بدون بازتولید سلطه با خود و آینده‌اش گفت‌وگو کند؟» این پرسشی است که شریعتی همچنان می‌تواند ما را به اندیشیدن درباره آن فرا بخواند.

سالروز بزرگداشت آیت‌الله شهید بهشتی «مساله حل کن نظام»

چرا آیت الله بهشتی را ترور کردند؟ / مانیفست «اجتهاد پویا» و مشی ضد پیش‌داوری در ترازوی فلسفه و اقتصاد/ متفکر امیدساز، میراث امیدآفرین

اخبار اندیشهمدیر مؤسسه مطالعات دین و اقتصاد در ادامه سخنرانی‌اش، توانایی شهید بهشتی در حل مسائل و طراحی راهکارهای مبتنی بر موازین اسلامی را یکی از دلایل اصلی دشمنی جریان‌های معارض با او عنوان کرد. وی با اشاره به اسناد منتشرشده درباره دیدگاه‌های سازمان مجاهدین خلق (منافقین) نسبت به شهید بهشتی گفت: «مجاهدین خلق، شهید بهشتی را «مسأله‌حل‌کن نظام» می‌دانستند و معتقد بودند تا زمانی که او حضور دارد، مسأله‌ای لاینحل باقی نخواهد ماند و همین امر، یکی از دلایل مهمی بود که او را به هدف ترور این سازمان (تروریستی) بدل کرد.»

یک جامعه شناس در نشست انجمن جامعه شناسی ایران تشریح کرد

بی توجهی به مطالبات یعنی کاهش همبستگی و بازتولید بحران / اتحاد و تضاد در جامعه ایرانی؛ نقش هویت اجتماعی در شکل گیری سرمایه اجتماعی

اخبار اندیشهیک جامعه شناس درباره نسبت «اتحاد و تضاد» در شرایط جنگی تأکید کرد: شکل‌گیری همبستگی اجتماعی در شرایط بحران، بیش از هر چیز به سطح سرمایه اجتماعی و احساس تهدید مشترک وابسته است. حسینی با تأکید بر نقش سرمایه اجتماعی گفت: بی‌توجهی به مطالبات اجتماعی و تأخیر در پاسخ‌گویی به نیازها، به‌تدریج موجب تضعیف سرمایه اجتماعی می‌شود و این مسئله به کاهش سطح همبستگی در شرایط بحرانی می‌انجامد.

هرکس به آینده‌ی ایران می‌اندیشد باید در ترس و وحشت زندگی کند / رویکرد بدبینی امیدوارانه

اخبار اندیشهبی‌تردید، آن‌چه در ایرانِ پساجنگ حادث می‌شود، نمی‌تواند در فصل و فاصله با معرکه‌ یا تئاتر مواجهه‌ی اراده‌های معطوف به قدرت و مقاومت باشد. به بیان دیگر، ایرانِ آینده، مقصدی نیست در انتظارِ رسیدن ما، بلکه «میدان نبرد اندیشه‌ها و اراده‌هاست. لذا با بیانی اینشتاینی، هرکس به آینده‌ی ایران می‌اندیشد باید در ترس و وحشت زندگی کند»، و با بیانی توماس مانی، این تصور که آینده‌ی ایران «ایرانِ بهتری» است مغلطه‌ی دکترین قدرت است فردا امروزی است که دارد ساخته می‌شود. باید اراده کرد که گزینه‌های موید شرایط موجود حادث نشوند، و ایرانِ فردا متفاوت از امروزش باشد...مهم آن است که در فرایند این تغییر، اصحاب قدرت در کنار مردم هستند یا در مقابل آنان.

انجمن آثار و مفاخر فرهنگی به مناسبت سال‌مرگ دکتر علی شریعتی

شریعتی احیاگر پروتستانیزم اسلامی و بیداری فرهنگی در ایران/ میراث ماندگار شریعتی

اخبار اندیشهمیری با اشاره به برخی روایت‌های فلسفی درباره شخصیت‌های تمدن‌ساز گفت: در تاریخ اندیشه، انسان‌های بزرگی وجود داشته‌اند که حقیقت حضور آنان پس از گذر زمان بهتر شناخته شده است و ارزش آنان در فاصله گرفتن از زمانه خویش آشکارتر شده است. با توجه به تعریفی که «شریعتی» از این گروه چهارم ارائه می‌دهد، می‌توان خود او را نیز در شمار همین انسان‌ها دانست؛ شخصیتی که هرچه زمان می‌گذرد، ابعاد اندیشه، وسعت نگاه و جایگاه فکری او برای اهل نظر و نسل‌های بعدی روشن‌تر و آشکارتر می‌شود.

این بار نقد یدالله کریمی پور به بیژن عبدالکریمی

اخبار اندیشه​حکم صادر شده توسط این استاد فلسفه، بیش از آنکه یک تحلیل علمی و ژئوپلیتیکی باشد، یک شعار رادیکال خطابی است. ایران به عنوان یک حقیقت تمدنی، اصیل‌تر و پایدارتر از آن است که بقایش به سرنوشت یک بازیگر سیاسی نوظهور در مدیترانه گره خورده باشد. تقلیل دادن تاریخ چند هزار ساله‌ی ایران به دوقطبیِ «حذف یا ماندن» در برابر اسرائیل، نادیده گرفتن آشکار قوانین ژئوپلیتیک، دکترین‌های امنیت ملی و از همه مهم‌تر، اصالت و تاب‌آوری تاریخی ملت ایران است.

بدون این مثلث در عملیات نظامی و دیپلماسی هم کاری از پیش نمی بریم/ هارمونی مثلث شناخت و هیجان و رفتار از منظر روان شناسی اجتماعی

اخبار اندیشهمی توان تناسب اندیشه نخبگان را در تصمیم عقلانی علمی و سیاسی و نظامی و دیپلماسی و امثال آن نمایه کرد و پشتیبانی های هیجان و عاطفه را در خیابان ها و پشتیبانی در قالب تجمعات و ابراز هیجان شور و شعور و بهجت های نصرت ملی وانمایه کرد و نیز عمل در میدان ها و عرصه های نظامی و انتظامی و اجرای دیپلماسی و مذاکرات و توافق و امثال آن به‌کار گرفت که هر کدام در جای خود نکو است و اگر به خوبی مورد مداقه قرار دهیم این تعادل و تعامل منطقی احوال جامعه را خوب می کند و به وحدت و یکپارچگی اجتماعی منجر می شود.

نگاهی به زندگی و اندیشه‌های فیلسوف فمینیست از نگاه کارین مولر

از تاثیرگذارترین چهره ها در زمینه فلسفه، ادبیات و نظریه های جنسیتی/ سیمون دوبووار و جست‌وجوی خوشبختی

اخبار اندیشهخواننده این کتاب همچنین با تصویری انسانی و نزدیک از دوبووار مواجه می‌شود: فیلسوفی که لحظات شک، تردید و درد نیز داشته، اما توانسته است با تعمق، تلاش و آزادی‌خواهی، زندگی و کار خود را معنا دهد...«سیمون دوبووار: سزاوار خوشبختی» نه فقط بیوگرافی یک فیلسوف برجسته است، بلکه دریچه‌ای تازه به دنیای سیمون دوبووار می‌گشاید. از این رو است که بسیاری آن را «ترکیبی موفق از بیوگرافی، تحلیل فلسفی و روایت جذاب» توصیف کرده‌اند و تأکید دارند که کتاب می‌تواند پلی باشد میان خوانندگان عمومی و متخصصان فلسفه و مطالعات جنسیت.

مهری بهفر در نشست مجله سیاست‌نامه مطرح کرد

ایرانی پیشهاد صلح را می‌پذیرد ولو دشمنش پیمان شکن باشد/ عدم عهدشکنی سوخت اصلی پیروزی ایرانیان/شاهنامه خوبی و بدی را به یک سرزمین منحصر نمی داند

اخبار اندیشهمهری بهفر، مصحّح و شارح شاهنامه، گفت: در جنگ‌های شاهنامه، ایرانیان هرگاه صلح پیشنهاد شود، آن را می‌پذیرند و گاه خود صلح را با شرایط مورد نظرشان پیشنهاد می‌کنند.به‌هرروی صلح همواره در تمام جنگ‌ها در سایه نشسته و منتظر است تا پس ازپیموده‌شدن چرخهٔ تهاجم بیگانه، و در پی‌اش نبردهای تدافعی ایرانیان و اوج‌گرفتن جنگ نوبتِ برقرارشدنش فرا برسد... در این داستان، یک تورانی (اغریرث ) رفتاری کاملاً ایرانی – یعنی مداراگرانه، خردمندانه و مخالف خشونت – از خود نشان می‌دهد. این صرفا یک نمونه است که به‌واسطه‌اش می‌توان دید که شاهنامه، خوبی و بدی را به تبار یا سرزمین منحصر نمی‌سازد، و دیدی ذات‌گرایانه ندارد و دشمن را سروته یک کرباس نمی‌شمارد و کردار نیک را سراسر به ایرانیان و بدکاری را یکسره به دشمن نسبت نمی‌دهد.

نگاهی به ریشه‌ها و خاستگاه‌های آیین سوگ سیاوش

اکنون ابدی و نگاه تقدس‌گونه بشر به مسئله «شهادت»

اخبار اندیشهآیین سوگ سیاوش در عزاداری‌های محرم در ایران بازتاب‌های بسیاری داشته است و گویی هر سال سیاوش همانند ققنوس از خاکستر خویش سربرمی‌آورد، زنده می‌شود و باز می‌میرد و باید به سوگش نشست.

نگاهی به کتاب «درآمدی به فرااخلاق»

چرا هنوز درباره «خوب» توافق نداریم؟ / ناآشنایان با فلسفه زبان، معرفت‌شناسی، فلسفه ذهن و روان‌شناسی این کتاب را نخوانند

اخبار اندیشه«درآمدی به فرااخلاق» از آن دسته آثاری است که بیش از آنکه بخواهد نظریه‌ای جدید ارائه کند، می‌کوشد خواننده را با مهم‌ترین مناقشه‌های یک حوزه فلسفی آشنا کند. در سنت فلسفه تحلیلی، چنین کتاب‌هایی اهمیت فراوان دارند، زیرا معمولاً نخستین مواجهه دانشجویان و علاقه‌مندان با مباحث پیچیده و تخصصی را رقم می‌زنند.

در نشست «انسان دانشگاهی و مسأله جنگ» وزارت علوم مطرح شد

فراستخواه: دانشگاه نه مانع جنگ که توجیه‌گر جنگ هم شده است/ عقل مدرن از صلح می‌گوید اما در عمل بر مدار جنگ می‌چرخد/ پناهگاه اخلاق پس از شکست عقل

اخبار اندیشهعضو هیأت علمی مؤسسه پژوهش و برنامه‌ریزی آموزش عالی، در ادامه به جایگاه دانشگاه پرداخت و تأکید کرد که این نهاد نیز برخلاف انتظار، نتوانسته به نیرویی تعیین‌کننده برای صلح تبدیل شود. به اعتقاد او، دانشگاه‌ها در عالم مدرن همانند دیگر نهادهای اجتماعی از تأثیر قدرت و سرمایه برکنار نمانده‌اند و گاه خود بخشی از سازوکارهای توجیه سلطه و جنگ شده‌اند. او همچنین محدودیت نظریه‌های مبتنی بر گفت‌وگو و تفاهم را یادآور شد و این پرسش را مطرح کرد که اگر دیگری برای ما قابل فهم نباشد، آیا حق زیستن و کرامت او نیز باید زیر سؤال برود؟

در پنجاه‌ویکمین نشست «صد کتاب ماندگار قرن» بررسی «کویر» شریعتی در نسبت با انسان، سنت و جهان امروز

احسان شریعتی و انتشار «کویر» بعد از سرخوردگی‌های کودتای ۲۸ مرداد/ شبکه های اجتماعی و ناتوانی آدمیان در فهم تنهایی شان/ انتشار کتاب کویر در لبنان

اخبار اندیشهاحسان شریعتی با اشاره به زمینه تاریخی انتشار «کویر» توضیح داد: زمان انتشار این کتاب به اواخر دهه ۴۰ بازمی‌گردد؛ دورانی که جامعه عمیقاً درگیر سرخوردگی‌های پس از کودتای ۲۸ مرداد ۱۳۳۲ بود. در شرایطی که بسیاری از جریان‌ها تصور می‌کردند باید به سراغ مبارزات مسلحانه رفت، شریعتی اثر کویر را منتشر کرد؛ اثری که از نگاه بسیاری، ادبی و رمانتیک به نظر می‌رسید.