مرحوم ایرج افشار (درگذشته 18 اسفند 1389)، طی سالیان طولانی، عضو هیئت علمی موسسه الفرقان در لندن بود، موسسه ای که در سال 1988 میلادی زیر نظر و با حمایت مالی زکی یمانی ـ وزیر نفت اسبق عربستان ـ برای حفظ نسخه های خطی اسلامی تشکیل شد. اعضای این مرکز، از دانشمندانی از کشورهای مختلف اسلامی و برخی از شرق شناسان تشکیل شده بود که یکی از آنها نیز مرحوم افشار بود.  برای سالهای متمادی ریاست این موسسه در اختیار دکتر شریفی یک دانشمند ایرانی بود که این اواخر در ایران اقامت گزید و مع الاسف اکنون از احوال وی بی خبرم.

مرحوم ایرج افشار در برنامه های این موسسه، جلسات مشورتی و نیز دوره های آموزشی آن که در استانبول برگزار می شد، شرکت می کرد. موسسه مزبور، آثار زیادی را در میراث اسلامی، بویژه در نشر فهارس نسخه خطی کتابخانه هایی که فهرست نشده بود منتشر کرد.

موسسه الفرقان در سال 2018 یادنامه ای برای مرحوم ایرج افشار با عنوان «بحوث و دراسات مهداة الی ایرج افشار» منتشر شد که مقدمه آن از زکی یمانی بود و شامل تعدادی مقاله می شد.این مجموعه به کوشش ابراهیم شبوح و دروش دو تن از همکاران مرحوم افشار در موسسه الفرقان به چاپ رسید. در میان مقالات، نوشته ای هم از اکمل الدین احسان اغلو که عضو هیئت علمی این مرکز و سالها رئیس سازمان همکاری های اسلامی و همین طور مدیر إرسیکا مستقر در استانبول، با  عنوان «ایرج افشار کما رأیته» وجود داشت. اغلو در این یادداشت، شناخت خود را از ایرج افشار عرضه کرد و به حق می توان گفت، این شناخت کاملا منطبق با واقع و دقیق بود. در این مجموعه مقالاتی از دیگران از جمله از ایرانی ها، از محمد کاظم بجنوردی و صادق سجادی، عبدالحسین آذرنگ و نصرت الله رستگار هم بود. عارف نوشاهی، ایمن فواد سید، قاسم السامرایی، محمد الطبرانی، اسامه ناصر النقشبندی، و شماری دیگر هم از نویسندگان مقالات این یادنامه بودند. این مقالات به زبانهای عربی، انگلیسی و فارسی است. زکی یمانی در مقدمه دو صفحه ای خود از مرحوم افشار ستایش کرده و نوشته است: علامه افشار، دانشمندی از میان عالمان پژوهشگر و برجسته در جهان اسلام، در روزگار ما بود، مورخ، فهرست نویس، آگاه به مخطوطات فارسی، مولف و مرجع و منبعی غنی در حوزه مطالعات ایرانی در بسیاری مراکز اسلامی و غربی بود. او از وی با عنوان «اخی الاستاذ» یاد کرده، و با تعابیری زیبا، از او ستایش کرده است.  

متنی که در ذیل می آید، ترجمه مقاله کوتاه احسان اغلو است که در باره ویژگی های مرحوم ایرج افشار نوشته است. این متن را از عربی و درست وقتی که از بیم کرونا در د خانه بست نشسته بودم، ترجمه کردم، امیدوارم بی اشکال باشد. این روزها که به سالگرد مرحوم ایرج افشار نزدیک می شویم (18 اسفند 1389) خواستم با ترجمه این مقاله، قدمی به احترام ایشان برداشته باشم.

اما اکمل الدین محمد احسان اغلو متولد 26 دسامبر 1943 در قاهره، در دانشگاه عین شمس در رشته علوم و شیمی درس خواند. مدتی در کتابخانه ملی قاهره فهرست نویسی کرد. در همان قاهره که بود، چند اثر از ترکی به عربی ترجمه کرد. او سپس در ترکیه اقامت گزید و دکتری خود را در دانشگاه آنکارا گذراند. اکمل الدین بیشتر به تاریخ ترکها، تاریخ اسلامی و هنر اسلامی علاقه مند بود ودر این زمینه ها می نوشت. در سال 1980 رئیس إرسیکا شد و برای مدت 25 سال ریاست آن را داشت. طی سالهای 2004 تا 2012 ریاست سازمان همکاری های اسلامی را داشت که إرسیکا شاخه تحقیقات تاریخی و هنری و فرهنگ اسلامی آن بود. وی در زمینه تاریخ و هنر ترک، و روابط ترکها با اروبا و عربها، فعالیت علمی داشت. از حوالی سال 2014 به دلیل تمایل به حزب خلق و کاندیداتوری از سوی آن، از چشم اسلامی های ترکیه افتاد. وی در سال 2017 هم تلاش مجددی برای ورود به سیاست داشت، که باز هم توفیقی نیافت. و اکنون هم حیّ یُرزق... وی ترکی، عربی و انگلیسی و اندکی هم فرانسه و فارسی می داند.

در باره ایرج افشار / اکمل الدین احسان اُغلو

حافظ شاعر ایرانی:

هرگز نمیرد آن که دلش زنده شد به عشق

ایرج افشار (1925 ـ 2011)، مورخ، فهرست نویس، متخصص نسخ خطی فارسی و نویسنده شرح حال بزرگان و مؤلف، فردی برجسته در میان بزرگان ایرانشناس است. پدرش دکتر محمود افشار (1893 ـ 1983) به نوبه خود، مردی متفکر، مولف و شاعر ایرانی بود، چهره ای موثر، دوستدار ادب، و فرهنگ ایرانی شناخته شده بود، امری که زندگیش را برای آن گذاشت و بخش بزرگ ثروت خویش را در راه شناساندن فرهنگ ایرانی و توسعه آن هزینه کرد. موسسه موقوفات محمود افشار، نقش آشکاری در تحقق آرزوهای این پدر و پسر در خدمت به اهداف فرهنگی بر عهده گرفته است.

ایرج افشار طی تمامی سالهای زندگی سودمند خویش، بدون توقف، در جهت شناساندن و توسعه تحقیقات ایرانی تلاش کرد. او در باره خودش می گفت که وی تنها یک خادم فرهنگ ایرانی و فارسی است. با این حال، شهرت او، محدود در مرزهای ایران نماند، بلکه کارهای عالی او، و عمق دوستی وی نسبت به فرهنگ فارسی و تحقیقات ایرانی، از او یک دانشمند و فردی فراملی