به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، حسن کامشاد (۱۳۰۴ - ۱۴۰۴)، مترجم و پژوهشگر برجسته ایرانی، که نقش مهمی در معرفی آثار مهم اندیشه و تاریخ غرب به فارسیزبانان و همچنین در زمینه پژوهش در ادبیات فارسی داشته در ۱۰۰سالگی در لندن درگذشت؛ مردی که شاهرخ مسکوب را «ناظر همیشگی قلمش» میدانست و با ترجمهی آثاری چون تاریخ چیست؟ و نگارش کتاب «پایهگذاران نثر جدید فارسی» به ادبیات و اندیشهورزی ایران زمین خدمت شایانی کرد.
چگونگی جذب کامشاد به ادبیات کهن فارسی
کامشاد در سال ۱۳۲۳ در اثر آشنایی با شاهرخ مسکوب مجذوب ادبیات کهن فارسی و آثاری چون تاریخ بیهقی شد خودش این ماجرا را به این شرح نقل میکند:
من و مسکوب در کلاس ششم متوسطه با هم همکلاس شدیم و همزمان مصطفی رحیمی نیز همکلاس ما بود و ما هرسه از شاگردان برجستهٔ آن دبیرستان بهشمار میآمدیم. هرسهٔ ما نیز از شاگردان برجستهٔ کلاس انشا بودیم که پس از قرائت انشا دبیران و شاگردان همیشه ابراز احساسات میکردند. اما آنچه باید بگویم این است که انشاهای آن دو تن اصیل و بافکر بود اما نوشتههای من همه اقتباس و سرقت از ترجمههای لامارتین و شاتوبریان بود. اوایل سال تحصیلی، هنگام زنگ تفریح، یک نفر به پشت من زد، برگشتم، مسکوب بود. بدون مقدمهچینی گفت: این مهملات رمانتیک چیه که به خورد معلم جاهل و شاگردان میدهی؟ چرا بهجای این کتابها، کتاب حسابی نمیخوانی؟ من که نمیخواستم کم بیاورم گفتم مثلاً چی؟ گفت: بهت میگویم. فعلاً بگو چقدر پول نقد داری؟ با تعجب گفتم: ۱۵ ریال! گفت: فردا همهٔ پولت را بیاور تا بعد! فردای آن روز با ۱۵ ریال به مدرسه رفتم. مسکوب نیز ۱۵ ریال را گرفت و یک کتابِ «تاریخ بیهقی» به من داد و گفت: ۵ ریال هم بابت خرید این کتاب به این پسر بدهکار شدی که بعداً باید بدهی و عصر همان روز با هم به خانهٔ مسکوب رفتیم و شروع به خواندن تاریخ بیهقی کردیم. پس از آن روز با پول توجیبیام توانستم «سیاستنامه»، «شاهنامه»، «خمسه نظامی» و… را خریداری کنم.»
این دوستیِ ۶۱ساله با درگذشتِ شاهرخ مسکوب به پایان رسید. کامشاد کتاب پایهگذاران نثر جدید فارسی را به شاهرخ مسکوب تقدیم کرد. او همواره شاهرخ مسکوب را تأثیرگذارترین فرد در مسیر فکریاش میدانست و در مصاحبهای گفته بود: «هنوز وقتی مینویسم، حس میکنم شاهرخ بالای سر من ایستاده و ناظر کارهای من است».
تدریس و تحصیل در دو دانشگاه کمبریج و کالیفرنیا
کامشاد بعد از کودتا در ۱۳۳۲ و کناره گزیدن از حزب توده و بازگشت به شرکت نفت، در سال ۱۳۳۳ به انگلستان رفت و در کنار تدریس متون کهن فارسی به دانشجویان، نمونههایی از نثر معاصر فارسی را در جزوهای به نام Modern Persian prose reader گردآورد که بعدها انتشارات دانشگاه کمبریج آن را به چاپ رساند و کتاب درسی دانشجویان زبان فارسی در دانشگاههای بریتانیا و آمریکا شد.
در کنار تدریس به ادامهتحصیل پرداخت. پایاننامهٔ دکتری او به نام Creative writing in modern Persian prose دربارهٔ نثر معاصر فارسی بعدها در انگلستان به چاپ رسید و سالها بعد خودش ترجمهٔ آن را در ایران به عنوان پایهگذاران نثر جدید فارسی در نشر نی به چاپ رساند. یکی از دانشجویانش در کمبریج حامد الگار بود.
کامشاد پس از گرفتن دانشنامهٔ دکتری در رشتهٔ زبان و ادبیات فارسی در سال ۱۳۳۸ به ایران بازگشت و پس از مدتی بهجای ابراهیم گلستان سرپرست نگارش ادارهٔ روابط عمومی کنسرسیوم شد. او در بهار ۱۳۴۱ با استفاده از بورسیهٔ بنیاد راکفلر بار دیگر به مدت شش ماه به کمبریج رفت تا