تینا مزدکی_اواسط دهه ۱۹۹۰ رشد بیسابقهای در فناوری اطلاعات و ارتباطات در سراسر جهان به وجود آمد. در حالی که تورم و بیکاری در حال کاهش بودند و رشد اقتصادی و بهرهوری به طور قابل توجهی افزایش یافته بود، نسبت به شرکتها نوپای اینترنتی مشهور به «دات-کام»، موجی از هیجان و خوشبینی به وجود آمد. در آن زمان سرمایهگذاران بر این باور بودند که این شرکتها آینده اقتصاد جهان هستند و همین باعث شد که ثروت هنگفتی را وارد این حوزه کنند.
۱۹۹۸ به بعد، با تشویق تحلیلگران مالی، سرمایهگذاران با حرص و ولع سهام فرابورس را به این امید میخریدند که آنها را با قیمتهای بالاتری بفروشند. این سرمایهگذاریها بسیار هیجانی بودند و اغلب هیچ توجهی به مدل کسبوکار یا سودآوری واقعی این شرکتها نداشتند، بنابراین ارزش سهامها نه بر اساس ارزش واقعی، بلکه بر پایه حدس و گمان و تبوتاب بازار به طور سرسامآوری بالا میرفت؛ همه اینها در حالی بود که شرکتهای دات-کام به معنای واقعی کلمه هیچ درآمد یا سودی تولید نمیکردند.
ارزش سهام معاملهشده در یکی از بزرگترین بورسهای الکترونیکی جهان و آمریکا یعنی نزدک (Nasdaq) در سال ۱۹۹۰، ۱۱٪ از ارزش سهام معاملهشده در بورس اوراق بهادار نیویورک (NYSE) بود؛ در دسامبر ۱۹۹۹، ارزش این بازار به ۸۰٪ از سهام معاملهشده در NYSE رسید و در سال ۱۹۹۹، به تنهایی ۸۶٪ افزایش یافت تا جایی که در ۱۰ مارس ۲۰۰۰ به اوج خود یعنی ۵,۰۴۸ واحد رسید. در حالی که مواردی از این قبیل باعث شده بود انتظارات سرمایهگذاران از این اقتصاد جدید برآورده شود؛ واضح بود که یک حباب مالی در حال شکل گرفتن است. حبابی که با طولانیترین دوره توسعه اقتصادی در ایالات متحده پس از جنگ جهانی دوم همزمان شده بود. در واقع «نتاسکیپ» اولین مرورگر وب مدرن بود که جرقه اصلی حباب داتکام را زد و باعث سرازیر شدن سرمایههای عظیم به سمت شرکتهای اینترنتی شد؛ این محصول برای اولین بار استفاده از اینترنت را برای عموم مردم آسان و جذاب کرده بود.
اما ورق برگشت و «حباب بزرگ دات-کام» در سال ۲۰۰۰ منفجر شد. با از بین رفتن اعتماد سرمایهگذاران، فروش گسترده سهام آغاز شد و ارزش شرکتهای فناوری به شدت سقوط کرد. در نتیجه، بسیاری از استارتآپهای دات-کام که هیچ درآمدی نداشتند، ورشکست شده و به سرعت از بین رفتند. این سقوط بازار نه تنها باعث از دست رفتن سرمایههای هنگفت شد، بلکه به یک رکود اقتصادی در سال ۲۰۰۱ منجر شد و سالها طول کشید تا بازار فناوری دوباره به اوج خود بازگردد.
آیا تاریخ تکرار میشود؟
اگر اهل وبگردی و علاقهمند به حوزه فناوری و هوش مصنوعی باشید، احتمالا منحنیهایی را دیدهاید که هوش مصنوعی و حباب دات-کام را با یکدیگر مقایسه میکنند. منحنی زیر یکی از آنهایی است که این روزها دستبهدست میشود و درصد تغییرات شاخص ترکیبی نزدک (Nasdaq) در ۵ سال پس از انتشار «نتاسکیپ» و ۵ سال پس از انتشار «چتجیپیتی» را مقایسه میکند. این شاخص بر اساس «ارزش بازار» وزن دهی میشود، اما حتی با نگاهی غیر تخصصی به منحنی ، متوجه شباهت مسیر این دو میشویم.
این منحنی تغییرات شاخص نزدک طی ۷۰۳ روز پس از عرضه اولیه مرورگر «نتاسکیپ» در دوران دات-کام را با تغییرات شاخص نزدک طی ۷۰۳ روز پس عرضه «چتجیپیتی» در دوران هوش مصنوعی مقایسه کرده است. خط آبی نشان دهنده جهش ۱۳۲.۴۹ درصدی نتاسکیپ است که ناشی از پذیرش اینترنت و تب عرضه اولیه عمومی شرکتهای دات-کام بود و خط قرمز نشان دهنده جهش ۱۰۵.۶ درصدی چتجیپیتی است که از هیجان به وجود آمده برای هوش مصنوعی نشات گرفته است. همانطور که دیده میشود، مراحل رشد، تثبیت و شتاب دو خط، شباهت بسیار زیادی به یکدیگر دارند.
در حالی که شباهت جالبی در ال