به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا، در بخش نخست مجله [گواه] با عنوان «تاریخ اندیشه»، به بررسی تحولات کمتر دیدهشده و جنبههای مغفول مفهوم جمهوریت در تاریخ معاصر ایران پرداخته شده است. این پرونده بهویژه به تحلیل شرایط و منازعات سیاسی پیش از برگزاری نخستین همهپرسی پس از پیروزی انقلاب اسلامی میپردازد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در بهمن ۱۳۵۷، امام خمینی (ره) اعلام کرد که درباره ماهیت نظام سیاسی آینده، مستقیما از مردم نظرخواهی خواهد شد. به همین دلیل، بحث برگزاری رفراندوم به یکی از اصلیترین محورهای سیاسی آن دوران تبدیل شد. شورای انقلاب و دولت موقت مسئول پیگیری آن شدند. اما بر سر نحوه طرح پرسش و گزارههای روی برگه رأی اختلافنظرهایی در میان نخبگان سیاسی، احزاب، رسانهها و شخصیتهای مذهبی شکل گرفت.
گروهی معتقد بودند که گزینه رفراندوم باید ساده و شفاف باشد و تنها با پرسشی چون «آیا با جمهوری اسلامی موافق هستید؟» و پاسخهای «آری» یا «نه» مطرح شود. این دیدگاه در دولت موقت و برخی محافل اجرایی رایج بود. در مقابل، برخی دیگر، ازجمله محمد مفتح، تأکید داشتند که مردم باید امکان انتخاب از میان انواع مختلف جمهوری را داشته باشند؛ جمهوری، جمهوری اسلامی، جمهوری دموکراتیک و دیگر گزینهها. مفتح در گفتوگویی با روزنامه آیندگان تصریح کرد که شرکت در همهپرسی نباید به معنای پذیرش پیشفرضی واحد باشد، بلکه باید آزادی در انتخاب حکومت حفظ شود.
در مقابل، عباس امیرانتظام، سخنگوی دولت موقت، اعلام کرد که در تمامی کشورها رفراندوم به شکل «آری» یا «نه» برگزار میشود و در صورت رأی منفی، سوال مجددا بازنویسی میشود. درنهایت، نظر امام خمینی مبنی بر «جمهوری اسلامی، نه یک کلمه بیشتر و نه یک کلمه کمتر» مسیر اجرای رفراندوم را مشخص کرد.
همزمان با اعلام رسمی رفراندوم، نهادها و گروههای مختلف اجتماعی، مذهبی و سیاسی موضعگیری کردند. ازجمله، جامعه یهودیان ایران نیز با صدور بیانیهای در حمایت از جمهوری اسلامی، از کلیه همکیشان خود خواستند که به این نظام رأی مثبت بدهند. در این بیانیه که در روزنامه کیهان هفتم تیر ۱۳۵۸ منتشر شد، آمده بود: «جمهوری اسلامی حکومت مردم بر مردم است و رهبران آن، بهویژه حضرت امام خمینی، بارها بر حقوق اقلیتهای مذهبی تأکید کردهاند.»
پروندهای مفصل درباره ایدئولوگ حزب توده
در بخش «داستان جلد»، این شماره از مجله تصویری از احسان طبری، فیلسوف، شاعر، نویسنده و ایدئولوگ حزب توده ایران را به تصویر کشیده و پروندهای مفصل به زندگی، آثار و بازگشت فکری او از مارکسیسم اختصاص داده است. احسانالله طبری از خانوادهای مذهبی برخاست اما از همان دوران جوانی به حزب توده ایران پیوست و یکی از اعضای مؤثر رهبری آن شد. طبری بیش از سه دهه از عمر خود را در تبعید گذراند و در کشورهای بلوک شرق، بهویژه آلمان شرقی، اقامت داشت. او در سال ۱۳۵۸ با هدف بازسازی حزب توده به ایران بازگشت، اما پس از افشای شبکه مخفی حزب، در اردیبهشت ۱۳۶۲ بازداشت و زندانی شد. در سالهای پایانی عمر، طبری بهتدریج از مواضع مارکسیستی فاصله گرفت و از حزب توده کنارهگیری کرد. در این شماره، وجوه غیرحزبی شخصیت طبری، بهویژه در حوزه ادبیات، اندیشه و تاریخنگاری مورد تحلیل قرار گرفته و نشان داده شده که طبری تنها یک نظریهپرداز حزبی نبود، بلکه اندیشمندی با دغدغه