نوید احمدپور - خبرآنلاین خوزستان - در حالی که جهان به سمت "پارکهای شیمیایی یکپارچه" حرکت میکند، بررسیهای نخبگان صنعت نشان میدهد که منطقه مسجدسلیمان بر روی گنجینهای از فرصتهای سوخته نشسته است. طرح اتصال خروجی "پتروشیمی مسجدسلیمان" به عنوان خوراک ورودی "پتروپالایش بختیاری"، تنها یک پروژه اقتصادی نیست؛ بلکه یک دکترین دفاعی برای بینیازسازی کشور از واردات محصولات استراتژیک (از سوختهای خاص تا پلیمرهای پیشرفته نظامی) محسوب میشد. این گزارش فاش میکند که چگونه توقف یا کندی در تکمیل این زنجیره، عملاً به معنای صادرات "یارانه انرژی" به جای تولید "اقتدار ملی" است و چرا مدل توسعهای این منطقه پتانسیل رقابت با مجمتعهای پیشرفته در چین و آلمان را دارد.
کالبدشکافی فنی؛ پتروشیمی مسجدسلیمان در ترازوی جهانی
اگرچه مسجدسلیمان را با لقب نوستالژیک «شهر اولینهای نفتی» میشناسیم، اما در معادلات مدرن صنعتی، برگ برنده این مجتمع فراتر از تاریخچه آن است. اهمیت راهبردی امروز این سایت، استقرار آن درست بر دهانه مخازن عظیم و دستنخورده «گاز ترش» (گاز همراه با گوگرد) در چینخوردگیهای زاگرس است؛ این یعنی در حالی که پتروشیمیهای دیگر برای دریافت خوراک نیازمند احداث هزاران کیلومتر خط لوله پرهزینه هستند، مسجدسلیمان بر سرچشمه نشسته است. این دسترسی مستقیم به خوراک ارزان و فراوان، در کنار موقعیت جغرافیایی خاص که دسترسی به منابع آبی پایدار سدها (برای خنکسازی تأسیسات) را تضمین میکند، مسجدسلیمان را از یک «موزه نفتی» به یک «لوکیشن طلایی» تبدیل کرده که هزینه تمامشده تولید در آن به مراتب پایینتر از رقبای مستقر در عسلویه یا ماهشهر است.
۱. مقایسه با غولهای اوره و آمونیاک جهان:
محصول پایه فعلی پتروشیمی مسجدسلیمان، اوره و آمونیاک است. اگر بخواهیم این مجتمع را به صورت مستقل مقایسه کنیم:
• رقیب جهانی (یارا اینترنشنال نروژ) : شرکت یارا بزرگترین تولیدکننده کودهای شیمیایی جهان است. اما پاشنه آشیل یارا هزینه بالای گاز طبیعی در اروپاست. مسجدسلیمان با دسترسی به مخازن عظیم گاز در زاگرس، هزینه خوراک بسیار پایینتری دارد.
• رقیب منطقهای (قافکو قطر): قافکو قطر: َ بزرگترین تولیدکننده تکسایتی اوره در جهان است. پتروشیمی مسجدسلیمان از نظر تکنولوژی (لایسنسهای اروپایی و ژاپنی مانند Toyo و Casale) با قافکو برابری میکند، اما مزیت مسجدسلیمان در "ارتفاع از سطح دریا" و نزدیکی به منابع آب پشت سدها (سد گتوند و شهید عباسپور) برای سیستمهای خنککننده است که راندمان حرارتی را نسبت به واحدهای مستقر در بیابانهای گرم قطر افزایش میدهد.
۲. نقد مدل فعلی (خامفروشی مدرن):
در حال حاضر، بخش عمده محصول پتروشیمی مسجدسلیمان (اوره گرانول) صادر میشود. در ادبیات دانشگاهی اقتصاد انرژی، به این فرآیند "Monetizing Gas" (پولسازی از گاز) میگویند، نه ایجاد ارزش افزوده واقعی.
صادرات اوره یعنی ما گاز با ارزش کشور را تبدیل به کود کرده و به کشاورزان هندی یا برزیلی میدهیم. در حالی که در مدلهای پیشرفته جهانی (مانند پتروشیمیهای باسف در آلمان)، اوره و آمونیاک "محصول نهایی" نیستند، بلکه "آجر اول" برای ساختن هزاران مح