وقتی تمرکز جا می‌ماند؛ بیش‌فعالی اختلالی که از کودکی تا بزرگسالی ادامه دارد

مقدمه : یکی از رایج ترین اختلالات دوران کودکی، اختلال کمبودتوجه - بیش فعالی است که در اغلب موارد، تا دوران بزرگسالی نیز ادامه پیدا می کند. کودکان مبتلا به این اختلال بدون این که فکر کنند، مدام به اطراف حرکت می کنند، آنها ممکن است خواسته ها وانتظارات اطرافیانشان را درک کنند ولی به دلیل اینکه قادر به توجه کافی نیستند ونمیتوانند مدتی آرام بنشینند وتمرکز کنند توانایی پیشرفت کردن ازدستورهای آنان را ندارند.

نشانه های کمبود توجه  - بیش فعالی درکودکان :

کودکان به لحاظ فعالیت های حرکتی بسیار متفاوت اند، آنها تمام مدت روز درحال فعالیت و جنب جوش هستند (به خصوص زمانی که مضطرب وهیجان زده می شوند)، اما تفاوت آنها با کودکانی که مبتلا به اختلال کمبود توجه - بیش فعالی هستند، درنشانه هایی  است که دراین کودکان به صورت پایدار وهمیشگی ودرتمام طول روز  ، درخانه، مدرسه، اجتماع ودرجمع دوستان وهمسالانشان مشاهده می شود. این علائم از سه جنبه مورد بررسی قرار می گیرند :

الف) کمبود توجه (ATTENTION DEFIKULT) :

• .عدم توانایی در تمرکز وتوجه کافی هنگام کارها وفعالیت روزانه (مثل : انجام فعالیتهای درسی وظایف خانگی) .
• . احتمال ابتلا به مشکلات شنوایی 
• . بی توجهی به سخنان سایرین.
• . ناتوانی در پیروی از فرمانها ودستورالعمل ها.
• . ناتوانی در طبقه بندی وسازمان دادن به امور.
• .عدم تمایل به انجام کارهایی که نیازمند فعالیت فکری وتمرکزند.
• . گم کردن مداوم اشیاء، اسباب بازیها و وسایل مدرسه.
• . فراموشی در انجام فعالیت های روزانه.
• . حواس پرتی.
• . داشتن رفتارهای تکانشی.
• . ناتمام گذاشتن کارها.

ب) بیش فعالی (HYPERACTIVITY ) :

• .ناتوانی درآرام نشستن.
• . دویدن، پریدن، جهیدن وبالا رفتن های بیش از اندازه از میزصندلی های اتاق.
• . ناتوانی در انجام بازی های ملایم وآرام.
• .جنب وجوش زیاد هنگام انجام کارها.
• .تند صحبت کردن وقطع سخنان دیگران.
• . شتاب در پاسخ دادن به سئوالات (قبل ار آنکه تمام سئوال خوانده شود وپاسخ دهی نامناسب.
• .بی صبری.
• . داشتن خوابی نا آرام.
• . نیازبه مرافقبت ونگه داری در مقابل خطرها وحوادث >

پ) نوع ترکیبی (کمبود توجه - بیش فعالی) :

داشتن علائم کمبود توجه وبیش فعالی به طور همزمان  . درنظرداشته باشید که کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه - بیش فعالی به طور غیر عمد وکاملا ناخودآگاه این علائم را ازخودنشان می دهند وهیچ کنترلی بررفتار واعمال خود ندارند .

تشخیص اختلال کمبود توجه - بیش فعالی :

علائم فوق مخصوص کودکان ۱۱- ۷ سال است ومعمولا کودکان کوچکتر علائمی بیشتر از کودکان بزرگ از خودنشان می دهند. میزان شیوع اختلال در بین پسرها ودخترها ۶ به ۱ می باشذ. همچنین، دخترها نسبت به پسرها علائم افسردگی، انزوای اجتماعی، اضطراب وپریشانی بیش تری از خودنشان می دهند. (بارکلی، ۱۹۹۶) 

گروهی از روانشناسان ومتخصصان علوم رفتاری، این کودکان را به دوگروه تقسیم کرده اند : 

الف) گروهی که دارای رفتارهای پرخاشگرانه وتکانشی اند 

ب) گروهی که دارای اختلال کمبود توجه وتمرکزند.

این متخصصان معتقدند کودکان گروه دوم شانس بیشتری برای بهبود وکاهش علائم دارند. (لونی، ۱۹۷۸)

همه کودکان مبتلا به این اختلال باید توسط پزشک متخصص شناسایی شوند، زیرا هیچ  آزمایش وتست معینی برای شناخت این بیماری تاکنون ابداع نشده است. برای تشخیص درست واشتباه گرفته نشدن با اختلالات دیگر، مثل سندرم (نشانگان) تارت، ناتوانایی های یادگیری یا افسردگی، کودک را برای معاینه دقیق به یک عصب شناس، روانپزشک یا روان شناس معرفی می کنند.

دراغلب موارد، پزشک متخصص نیز بابررسی سوابق زندگی نامه کودک و تشخصیص دقیق بیماری، مراحل درمان آغاز می کند.

نکات مهم هنگام تشخیص درست این اختلال عبارتند از : 

• - کودک باید یک سوم علائم رفتاری فوق را تا ۷ سالگی نشان دهد.
• -رفتارهای فوق باید درتمام فعالیت روزانه کودک مشاهده شود.
• کودکان به لحاظ فعالیت های حرکتی بسیار متفاوت اند
• آنها تمام مدت روز درحال فعالیت وجنب وجوش اند 
• (به خصوص زمانی که مضطرب هیجان زده می شوند)،
• اماتفاوت آنها با کودکانی که مبتلا به اختلال کمبود توجه. بیش فعالی اند
• درنشانه هایی است که در این کودکان به صورت پایدار وهمیشگی 
• ودرتمام طول روز، درخانه، مدرسه، اجتماع ودرجمع دوستان وهمسالانشان مشاهده می شود.
• - این رفتارها باید درکودک بیش فعال، ماندگار تر از کودکان همسن وسال اوباشد.
• - این رفتارها با حداقل باید ۶ ماه در کودک مبتلا به اختلال مشاهده شوند.

درنظرداشته باشید که رفتاری شتاب آمیز کودک هیچ ارتباطی با استرس ها و تنشن های روزانه کودک ندارد، برای مثال، کودکانی که تجاربی از طلاق والدین، جابه جایی درخانه ومدرسه، بیماری یا فوت یکی از آشنایان دارند اغلب دچار اضطراب ها وپریشانی های فکری ـ حرکتی می شوند، اما کودکان بیش فعال به رغم اینکه هیچ یک از این تجارت وتنش ها را درزندگی نداشته اند، دچار علائم نابهنجاری رفتاری اند.  

برخی از پژوهشگران معتقدند کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه در دوران خردسالی، به‌ندرت لبخند می زنند، تغییرات خلقی آشکار دارند ومشکلاتی در زمینه خواب ورفتارهای ناهماهنگ با شرایط از خود نشان می دهند  (وارال، ۱۹۸۴). همچنین در سال‌های پیشین  از مدرسه، این کودکان زودرنج، کم حوصله، عصبانی وکم توجه ولجبازند ودر دوران مدرسه : کودکانی پرتحرک، حواس پرت وکم توجه می باشند واز عملکرد تحصیلی ضعیف، نوسانات خلقی، روابط ضعیف با همسالان وپرجنب وجوشی فوق العاده رنج می برند.

دوران نوجوانی را نیز با خود انگاره ای ضعیف، فقدان تعامل یا والدین، اموزگاران وهمسالان وافزایش پرخاشگری، رفتارهای خشونت وافت تحصیلی طی می کنند. در اغلب موارد، نشانه های کمبود توجه در بزرگسالی نیز، کماکان ادامه می یابد وبه صورت مشکلات شخصیتی، رفتارهای ضد اجتماعی، هنجار شکنی های اجتماعی، سیگار کشیدن، انحرافات وکج روی های اخلاقی گوناگون خودرا نشان می دهند. (ویس وهتکمن، ۱۹۸۶ )

به طور معمول، پزشکان، ومتخصصان اطفال برای تشخیص پیش فعالی کودکان به سه نکته مهم زیر توجه می کنند. (تای نن، ۲۰۰۵)

. تهیه سابقه بیماری :

اطلاع ازسوابق بیماری های کودک ونابهنجاریهای ژنتیکی خانواده، حساسیت ها، آلرژی های گوناگون وسلامت اعضای خانواده برای تشخیص این اختلال در کودکان ووتوجه به علائم ونشانه هایی که حاکی از بیماری های ژنتیکی خانوادگی باشد، از اهمیت ویژه برخوردار است، زیراتحقیقات نشان می دهد که براساس شواهد علمی محکم، این اختلال درخانواده بصورت ارثی مشاهده شده است 

انجام معاینات  جسمانی:
سنجش قدرت شنوایی و بینایی کودک، بررسی سابقه مشکلات روان شناختی (مثل : مثل انواع اضطراب وافسردگی)   انجام  سایر آزمایش‌های پزشکی لازم.

تهیه پرسش‌نامه رشدی – روانی کودک:

به‌طور کلی، پزشک متخصص کودک سعی می‌کنند با تهیه پرسش‌نامه دقیق از اعضای خانواده، آموزگار، مدیر، مربیان و مراقبان کودک، اطلاعات کاملی از ویژگی‌ها و علائم بیش فعالی  کودک کسب کند.

عوامل مؤثر در بروز بیماری:

به رغم تحقیقات که تاکنون صورت گرفته است، پزشکان وپژوهشگران نتوانسته‌اند دلایل خاصی برای بروز این اختلال در کودکان شناسایی و معرفی نمایند؛ آنان تنها به این نکته اشاره کرده اند که شماری  از عوامل ژنتیکی و محیطی  برهم دیگر تاثیر می گذارند وموجب بروزاختلال کمبود توجه ـ بیش‌فعالی در کودک می شوند  بر اساس یافته‌های پژوهشگران،   بیش فعالی می تواند منشاء ارثی داشته باشد  زیرا بیش از نیمی از خواهر وبرادرها بیش فعال تاریخچه ای مشابه داشته است، درحالی که فقط در ۱۵ درصد موارد خواهر وبرادرهای ناتنی دچار بیش فعالی بوده اند. علاوه بر آن مطالعات گوناگونی بر روی دوقلوها انجام شده است، صحت این ادعا را ثابت می کند (سافر و کراگر۱۹۸۸)

گروهی از مطالعات نیز احتمال بیماری یا ضایعه عصبی را علتی برای بروز بیش فعالی در کودکان می دانند. براساس پژوهش های این دسته از محققان ۵۰-۳۰ درصد ازکودکان بیش فعال دارای نوار مغزی (EEG) غیر طبیعی اند 

تحقیقات دیگری که درسالهای اخیر درباره این اختلال صورت گرفته است نشان می دهد که حساسیت بیش از اندازه به مواد شیمایی وبعضی از غذاها نیز می تواند موجب بروز بیش فعالی درکودکان شوند. (فین گلد، ۱۹۷۵) 

ازجمله مهمترین تحقیقاتی که اخیرا درزمینه علل بروز این اختلال درکودکان) صورت گرفته است می توان  ازسه تحقیق زیر نام برد (تای نن ۲۰۰۵) 

۱- برخی از پژوهش ها نشان می دهند مغز کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی ۱۰-۵ درصد مغز کودکان سالم کوچکتر است.

۲- پژوهش های دیگری برنقش سیگار کشیدن مادر دردوران بارداری در احتمال بروز این اختلال در کودک تاکید می کنند. ازدیگر ناراحتی های کودکان در ارتباط با سیگار کشیدن مادر به وجود می آید، می توان به نارسایی های رشدی، کم وزنی صدمات مغزی نام برد  

۳ - دسته ای دیگر از تحقیقات، برتاثیر تماشای زودهنگام تلویزیون ونقش آن برفعالیت های این کودکان تاکید دارد. به همین دلیل انجمن روان پزشکان امریکا به والدین توصیه می کنند که به هیچ عنوان کودکان زیر دوسال را جلوی تلویزیون، کامپیوتر و... ننشانند وبه کودکان بالای دوسال هم اجازه ندهند که بیش از حداثکر دوساعت در روز تلویزیون مشاهده کنند.

گروهی دیگر از تحقیقات نشان می دهد که ۴۵ درصد از کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه - بیش فعالی حداقل به یک اختلال دیگر مبتلا هستند (رافورد، ۱۹۹۱ )

الف )اختلالات اضطرابی:

تقریباً ۲۵ درصد کودکان بیش فعال، علائمی از اختلالات  اضطرابی از خود نشان می دهنده این علائم عبارتند از ترس وحشت، پریشانی نگرانیهای شدید و - - که اغلب با علائم جسمانی متنوعی مثل شدت ضربان قلب حال تهوع، درد معده، سرگیجه و سر درد همراه می شوند. دیگر اختلال اضطرابی که به طور معمول با بیش فعالی - کم توجهی کودک همراه می شود، اختلال وسواس فکری- عملی، سندرم تارت - تیک های عصبی، تیکهای گفتاری و اختلالات زبان است

ب) اختلالات خلقی

تقریباً ۱۸ درصد کودکان مبتلا به بیش فعالی، تجاربی از افسردگی داشته اند. آنها ممکن است احساس انزوا ناکامی و کاهش عزت نفس کنند و چنان
چه مدرسه می روند، با افت تحصیلی و کاهش روابط دوستی و اجتماعی رو به رو می شوند

پ) ناتوانی های یادگیری

نزدیک به ۲۵-۲۰ درصد کودکان بیش فعال دچار ناتوانی های یادگیری اند رایج ترین این اختلالات ناتوانی در خواندن و نوشتن است. هر چند کودکان
بیش فعال الزاما در یادگیری ناتوان نیستند، اما چون قدرت توجه و تمرکز آنها کاهش یافته است، در انجام وظایف درسی مدرسه ای خود دچار مشکلات فراوانی می شوند. توجه داشته باشید که اگر کودک بیش فعال دارای اختلال حاد دیگری است حتما مراتب را به پزشک متخصص گزارش دهید تا او متناسب با اختلال مضاعف اور درمان کاملتری تجویز کند.

ت) نافرمانی و مخالفت

حدود ۳۵ درصد کودکان مبتلا به بیش فعالی (دچار رفتارهای مخالفت آمیز و نا فرمانی اند. آنان با رفتارهای خش و گاه پرخاشگرانه خود مدام در صدد سرپیچی از دستورها و خواسته های دیگران (والدین آموزگاران مربیان و اعضای خانواده اند. (مک آردل ابراین و کلوین ( ۵  (۱۹۹۵)

روشهای درمانی:
تاکنون برای اختلال کمبود توجه بیش فعالی درمان قطعی و خاصی پیدا نشده است ولی به خوبی می توان با استفاده از روشهای گوناگون، علائم آنرا تحت کنترل درآورد
پزشکان معالج سعی می کنند با مطالعه تک تک موارد، درمانهای دراز مدت متناسب با ویژگی هر کودک تجویز کنند. اغلب روشهای درمانی مبتنی بر دو هدف:اند اول کمک به کودک برای کنترل رفتارهای شتاب آمیزه و دوم کمک به والدین و اطرافیان کودک، تا بتوانند شرایط برای او به وجود آورند که بتواند به خوبی علائم بیماری را تحت کنترل خود در آورد. بهترین نوع درمانی که تاکنون برای اختلال کمبود توجه - بیش فعالی کودکان شناخته شده است، دارو درمانی همراه با رفتار درمانی است

دارو درمانی:

به بیش از ۷۰ درصد کودکان مبتلا به اختلال کمبود توجه بیش فعالی از روش دارو درمانی برای بهبود علائم بیماری استفاده می کنند. بنا به گفته والدین و مربیان این کودکان دارو درمانی توانسته تا حدی رفتارهای تکانش آنان را کاهش دهد و به میزان توجه آنها بیفزاید. (بار کلی، ۱۹۷۷)

مهمترین این داروها عبارتند از: ریتالین کسدرین، آمفتامین و فمولین، که با مقادیر مجاز توسط پزشک معالج باید تجویز شوند (چویل و مدر بیس (۱۳۷۸) 
متداول ترین عوارض جانبی این داروها نیز کاهش خواب و خوراک کودک است و در مواردی هم سر درد، دل درد، افزایش ضربان قلب یا بالا رفتن فشار خون در کودک مشاهده می شود

نکات مهم که هنگام تجویز دارو باید رعایت شود عبارتند از :(بارکلی ۱۹۸۱)

۱- تشخیص دقیق اختلال توسط پزشک 

۲- سن کودک

۳- استفاده از درمانهای تکمیلی 

۴--شدت و میزان رفتارها کودک 

5- میزان توانایی والدین در کنترل داروها
۶- احتمال وجود سایر اختلالات عصبی در کودک 

۷ - برداشت کودک از دارو خوردن 

۸- برداشت والدین از دارو خوردن فرزندشان

رفتاردرمانی 

تحقیقات نشان می دهند که دارودرمانی زمانی می تواند موجب کاهش رفتارهای تکانش اشکالات  مربوط به کمبود توجه در کودک شود که بطور همزمان با رفتار درمانی انجام گردد. اغلب روشهای رفتار درمانی که موجب بروز مشکلات و تغییرات رفتاری مثبت در کودکان مبتلا به کمبود توجه بیش فعالی می شونده عبارتند از: (تای تن، ۲۰۰۵) -

• . آموزش مهارتهای لازم برای افزایش دامنه توجه و تمرکز کودک 
• .بازسازی روابط کودک با اعضای خانواده، دوستان و هم کلاسی ها
• .کاهش تحریک پذیری کودک.
• ، توجه به دستورها و خواستهایی که از آنها طلب می شوند
• آموزش روشهای خود کنترلی و کاهش فعالیت های حرکتی.
• روش پاداش مؤثر برای تقویت رفتارهای خوشایند کودک وروش تقویت منفی برای عدم تکرار رفتارهای ناخوشایند او.
• . افزایش توان خویشتن داری کودک

از جمله راه کارهای رفتاری گوناگون که برای کاهش علائم بیش فعالی این کودکان توصیه می شود می توان به موارد زیر اشاره کرد (همان منبع)

۱-برنامه ریزی منظم روزانه: سعی کنید هر روز از جدول روزانه مشخصی برای کودک استفاده کنید 

۲- صبح ها صبحانه بخورد

 ۳- سر ساعت معینی به مدرسه، برود

۴- سر ساعت معینی بخوابد-

۵-کمک به کودک برای سازماندهی فعالیت هایش وسایل شخصی کودک اعم از کیف مدرسه  لباسها، اسباب بازی ها و... را هر روز سر جای خودشان بگذارید تا کودک کمتر از آنها را گم کند.

۶- پرهیز ازانتخابها: شانسهای انتخاب کودک را محدود کنید برای مثال بین دو چیز یکی را انتخاب کند بین دو غذا دو نوع اسباب بازی - یکی را انتخاب کند با اتخاذ چنین روشی کودک با محرکهای کمتری سرو کار خواهد داشت و از هر سو مورد هجوم محرکهای زیادی قرار نمی گیرد.

۷-شیوه تعامل خود را با کودک تغییر دهید؛ به جای صحبتهای طولانی و خواستهای در دراز مدت خود سعی کنید دستورالعملهای کوتاه ساده و شفاف به کودک. بدهید -

۸- ازهدف ها و پاداشهای مناسب استفاده کنید: نموداری از میزان پیشرفت کودک تهیه کنید، چنانچه رفتارهای خوشایند کودک از حدی (برای مثال، از ۱۰مورد) گذشت - پاداش مناسبی به کودک بدهید 

۹-در نظر داشته باشید هدف هایی که برای کودک در نظر می گیردیده واقعی و ممکن. باشند (برای مثال، اگر توانست هر شب سر ساعت بخوابد، جایزه و پاداش مناسب به او بدهید 

۱۰- اتخاذ روشهای انضباطی موثر :بجای انکه سر کودک دادبزندید و او را وحشت زده ونگران کنید، از روش های انضباطی آرام بخش استفاده کنید واورا متوجه پیامدهای رفتاریش کنید 

برای مثال، زمانی که کودک رفتار ناخوشایند انجام می دهد، به اوتوجهی نکنید وسعی کنید با نادیده گرفتن کودک به او بفمانید که رفتارش اشتباه بوده است.

به کودک کمک کنید تا علایق توانایی ها و استعدادهای خود را بشناسد: تمام کودکان نیاز دارند که تجارب موفقیت آمیزی داشته باشند تا بتوانند از این طریق حس ارزشمندی و اعتماد به نفس خود را افزایش دهند، در این خصوص به کودک کمک کنید تا هدف و فعالیتی را انتخاب کند و آنرا پیگیرانه دنبال کنید. این فعالیت میتواند یک رشته و رزشی، هنری، شرکت در انجمنهای آموزشی و کلاسهای آموزشی باشد.

توجه کنید که درمانهای روان شناختی هر چند سریع به نتیجه نرسند و تغییرات ناشی از آنهایی کمتر آشکار شود ولی زمانی که کودک مهارتهای آموزشی لازم را فرا گرفت و به طور مستمر آنها را به کار بست، تاثیر خود را نشان خواهند داد.

روشهای درمانی جانبی:

سایر درمانهای که برای کاهش علائم اختلال کمبود توجه بیش فعالی توصیه می شود عبارتند از: رژیم های خوراکی، تمرینات بدنی (مثل)، یوگاه آرام سازی عضلانی) تمرین  تمرکز آموزشهای دیداری و گفت و گوی دوبه دو، بازی درمانی و روان درمانی های فردی(تای نن، ۲۰۰۵ )

کمکهای والدین

یکی از مهمترین عوامل موثر در کاهش علائم اختلال کمبود توجه بیش فعالی در کودکان شیوه تعامل والدین با آنهاست. به همین دلیل آموزش والدین و اعضای مؤثر خانواده می تواند در چگونگی ارتباط با کودک و به کار بستن شیوه های جدید درمانی بسیار مفید و مؤثر باشد. علاوه بر آن ممکن است والدین نیز خود اطلاعات کمی درباره نحوه رفتار با فرزندشان داشته باشند

آنها به طور حتم می خواهند بدانند:

۱- چگونه می توانند به فرزندشان در انجام کارهای روزانه خانگی و مدرسه ای کمک کنند؟ چه خوراکهایی برای کودک بهتر است؟ 

۲- تأثیرات داروها بر کودک چگونه است؟ 
۳- چگونه میتوانند ارتباطات اجتماعی کودک را با همسالانش حفظ کنند؟

۴- چه بازی ها و ورزش هایی با کودک انجام دهند تا او بتواند آستانه توجهش را بالا ببرد؟ -۲

۶- چگونه می توانند رفتارهای تکانشی  (عمل کردنه بدون فکر کودک) را کنترل کنند؟ 

۷-  چگونه می توانند عملکرد تحصیلی اورا بالا ببرند 
۸- ..
در مواردی نیز  برخی از والدین داراری مشکلاتی در خانواده اند که نمی توانند به آسانی شیوه های درمانی را پی گیرانه دنبال کند و ولذا به دنبال راهنما و مشاوری اند که بتواند به آن ها کمک کند. 

در این خصوص اقدامی که اغلب درمانگران انجام می دهند این است که طی جلسات متوالی روشهای بهبود رفتار کودک را به والدین می آموزند. در این جلسات آنها ابتدا با نوع اختلال کودک آشنا می شوند و سعی می کنند آنچه را که والدین باید برای مراقبت از خود کودک خود به کار بندند، برایشان توضیح دهند.

سپس از والدین می خواهند توجهشان را به کودک بیش تر کند و با کمترین تغییر رفتار او در جهت مثبت  کودک را مورد تشویق و حمایت خود قرار دهند. انجام پی گیرانه این کارها تاثیر زیادی بر تکرار رفتارهای خوشایند و سازگارانه کودک دارد و موجب تقویت و تحکیم آنها می شود. در جلسات بعدی از والدین میخواهند هرگاه کودک رفتار خوشایندش را تکرار کرده بر چسب یا ستاره ای به او بدهند تا او بتواند با جمع کردن آنها امتیازات خود را بالا برد .

به دنبال تقویت رفتارهای مثبت به تدریج باید از روشهای منع رفتارهای ناخوشایند (مثل عدم پیروی از خواستهای والدین، اذیت و آزار کودک دیگرو ... استفاده کنند و با پس گرفتن برچسب ها 
یا ستاره ها رفتارهای منفی او را کاهش دهند با پی گیری این روشها ، والدین به تدریج می آموزند که چگونه در محافل اجتماعی باید  با بدرفتاری های کودکشان کنار آیند یک روش آن است که از جایزه و پاداش به عنوان وسیله ای برای تشویق کودک به خوش رفتاری استفاده کند و در موارد بدرفتاری او را از گردش و بیرون رفتن محروم کنند. به طور کلی، در همه شیوه های درمان اختلال کمبود توجه بیش فعالی در کودکان همیشه از والدین و اعضای مؤثر خانوادۀ او خواسته می شود تا با همکاری و مشارکتهای خود روند بهبودی و کاهش علائم را در کودک تسریع کنند کودکان مبتلا به اختلال بیش فعالی ممکن است به تمرینات پدر و مادر خود پاسخ کافی ندهند، زیرا این کودکان به طور معمول از والدین خود فراری.اند. در مواردی نیز والدین آنها به دلیل مشکلات متعددی که دارنده نمی توانند روند درمان را پیگیرانه، مؤثر و منظم دنبال کنند. از این رو توصیه میشود که این گروه از کودکان به طور مشترک زیر نظر متخصصان روان شناسان و والدین درمان شوند 

نویسنده : سکینه محبی