به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا ، کتاب «اخلاق آب» با عنوان فرعی رویکردی ارزشمحور برای حل بحران آب تالیف دیوید گرونفلد و ترجمه دکتر سید موسی حسینی از سوی انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد.
آب، الفبای زندگی، زیربنای بقای اکوسیستم و ضامن توازن محیطزیست است و در تمامی جنبههای زندگی فردی و اجتماعی انسان نقشی تعیینکننده دارد. در نواحی خشک و نیمهخشک مانند کشورمان، آب به مثابه یک دولت است، دولتی که پویا و زنده و دارای روح و احساس است و به فرهنگ و ارزشهای مردم بیشتر قرابت دارد تا به سیاست و تحلیلهای سود – هزینه اقتصادی. این دولت نیازمند حکمرانی سازگار با فرهنگ مردم و شرایط اقلیمی است نه حکمرانی بخشینگر و قومگرا. نیاز روحی این دولت، «رعایت اصول اخلاقی انسان و طبیعت» است که باید توسط ذینفعان حوزه آب که همه اقشار مردم را شامل میشود، در نظر گرفته شود اما متاسفانه در جامعه امروزی توجه به اخلاق آب که هسته آن عدالت اجتماعی، امانتمداری آب و حقوق محیطزیست در کنار مسائل اقتصادی و سیاسی است، حلقه ارزشی مفقوده این حوزه است. با وجود پیشرفتهای چشمگیر در گسترش مرزهای اخلاقی طی قرن گذشته، هنوز جایی برای حقوق طبیعت در حوزه اخلاقی خود باز نکردهایم. بیمیلیهای اخیر نسبت به مقابله با تغییرات آب و هوایی و گرمایش جهانی، نحوه برخورد ما با رودخانهها، سفرههای زیرزمینی، تالابها، مصبها و دریاچهها مدتهاست که بیشتر بر اساس مصلحت حاکم بوده است تا عقل و اخلاق و احترام به طبیعت.
مترجم در پیشگفتار کتاب به این نکته اشاره میکند که در حال حاضر، یک فقدان قابل توجه در گفتمان بینالمللی آب، نبود یک چارچوب اخلاقی پذیرفته شده جهانی در این حوزه است. فقدان چنین چارچوبی به ویژه در منطقه پیچیدهای مانند خاورمیانه و از جمله کشور ما مشهود است. توزیع نابرابر آب در حوضههای آبریز کشور، مدیریت ضعیف آب، فقدان چارچوب اخلاقی، دانش و نبود اطلاعات کافی از دلایل اصلی وضعیت تنش آبی ایجاد شده در کشور است. ایجاد رقابت شدید بر سر آب در میان مصرفکنندگان کشاورزی، خانگی و صنعتی، همچنین بین این ذینفعان و محیط طبیعی، تجلی جزئی و ناکافی از اخلاق کاربردی آب در کشور است. بدون داشتن چارچوب اخلاق کاربردی در اجرای طرحها و پروژهها، همه تلاشها برای مدیریت پایدار منابع آب مقطعی، پراکنده و زودگذر خواهد بود.
برای دستیابی به توسعه پایدار در حوزه آب، باید با استفاده از احساس مسئولیت، صداقت، شفافیت و وفاداری به همه مردم و طبیعت، چارچوب اخلاقی را تنظیم کنیم و ملاحظات صریح اخلاق را در کنار مسائل اجتماعی، نهادی و علمی در حکمرانی آب بگنجانیم. اخلاق آب بر این باور استوار است که پاسخگویی به مشکلات آب معاصر مستلزم توجه به مسائل ارزشی و فرهنگی است اما کاربرد اخلاق در مدیریت آب، نه تنها در کشور، بلکه در سراسر دنیا هنوز در مراحل اولیه قرار دارد و ادبیات فنی مربوط به کاربرد اخلاق آب به نسبت پراکنده است.
دیوید گرونفلد که یک انسانشناس در دانشگاه نیومکزیکو است و بیش از ۳۸ سال فعالیت حرفهای خود را بر جنبههای محیطزیستی و فرهنگی سیاستهای آب متمرکز کرده، معتقد است توجه به مسائل اخلاق کاربردی در حوزه آب به عنوان یک رویکرد ارزشمحور مهم میتواند بحرانهای حاضر بشر در این حوزه را حلوفصل کند. ایدهها و تجربیات او در دو کتاب اخیر، «اخلاق جهانی آب: به سوی یک منشور اخلاق جهانی» و «اخلاق آب: رویکرد ارزشمحور برای حل بحران آب» تشریح شده است. کتاب اخیر وی، به دلیل اینکه مشتمل بر مطالب ارزشمند و جامع در زمینه مفاهیم مرتبط با اصول اخلاقی آب است، نسبت به کتابهای بسیار معدود موجود در زمینه اخلاق آب دارای ارجحیت است.
این کتاب به عنوان راهنمای عملی در نظر گرفتن اخلاق در حوزه آب، از هشت فصل تشکیل شده است: در فصل اول (درآمدی بر اصول اخلاقی آب)، به تعریف اخلاق، اصول اخلاقی و ارزشهای مرتبط با حوزه آب پرداخته شده است. فصل دوم (مدیریت رودخانهها)، به اهمیت حیاتی رودخانهها به عنوان منبع در دسترس تامین نیازهای مختلف در حوضه آبریز اختصاص دارد. فصل سوم (اخلاق استفاده از آب در کشاورزی)، به مباحث اخلاق در کشاورزی و چگونگی پیادهسازی آن در این حوزه مانند اجرای بومشناسی کشاورزی و کشاورزی چندکارکردی میپردازد. در فصل چهارم (اخلاق در استفاده از آب شرب)، اصول اخلاقی تامین آب شرب روستا و شهر، عدالت اجتماعی، استراتژیهای رقابتی در تامین نیازهای آبی شهرها، اخلاق در تولید و استفاده از پسابهای آب شرب نواحی شهری ارائه شده است.
در فصل پنجم (آب برای صنعت: استفاده اخلاقی چیست؟)، مفاهیم بسیار مهم و نوین در حوزه آب صنعتی شامل ردپای آب و امانتمداری آب تشریح شده است. در فصل ششم (اخلاق حکمرانی آب)، به موضوع حکمرانی آب در ارتباط با تامین آب کشاورزی، صنعت و شهری به همراه اصول حکمرانی حوضه آبریز پرداخته شده است. در فصل هفتم (اخلاق بومی آب)، مسائل هستیشناسی آب، لزوم مشارکت در برنامهریزی آب از سوی تمامی فرهنگها، تنوع فرهنگها و دیدگاههای مردم بومی در مورد کیفیت آب ارائه شده است. در فصل هشتم (ترسیم یک اخلاق جدید آب)، ارزشهای محیطزیستی آب، ارزشهای اجتماعی، ارزشهای اقتصادی آب و ارزشهای حاکمیتی، مدیریت اکوسیستمهای آبی، ترسیم اخلاق جهانی آب و منشورهای آب برای هدایت اخلاقی ارائه شده است.
در فصل نخست کتاب درآمدی بر اصول اخلاقی آب میخوانیم: «اگر رودخانهها را اجزای ارزشمند محیطزیست بدانیم، برای حفاظت از رودخانههای خود تلاش خواهیم کرد و در واقع یک اخلاق رودخانه را اتخاذ میکنیم اما حتی با این اصول اخلاقی کمک به رودخانه، ممکن است نگران طغیان رودخانه باشیم و تصمیم بگیریم برای محافظت از مردم و اموال، سیلبندهایی بسازیم. اکنون چند ارزش داریم که در فرایند تصمیمگیری ما دخیل هستند. برای ایمنی و رفاه انسان ارزش زیادی قائل هستیم، بنابراین میخواهیم سیلها را مهار کنیم اما میخواهیم این کار را به گونهای انجام دهیم که سلامت رودخانه به خطر نیفتد.»
پیام کتاب این است که آگاهی از اصول اخلاقی آب میتواند به تصمیمگیری بهتر در مورد مدیریت آب کمک و شرایط را برای یکپارچگی ارزشهای محیطزیستی، اقتصادی، اجتماعی، فرهنگی و حاکمیتی فراهم کند.
کتاب «اخلاق آب» با عنوان فرعی رویکردی ارزشمحور برای حل بحران آب تالیف دیوید گرونفلد و ترجمه سید موسی حسینی با ۲۶۵ صفحه، شمارگان ۱۰۰ نسخه و بهای ۲۴۵ هزار تومان از سوی انتشارات دانشگاه تهران منتشر شد.
این کتاب به عنوان نامزد چهل و سومین جایزه کتاب سال انتخاب شده است.
۲۱۶۲۱۶
نظر شما