به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از ایبنا، «سالنامههای مدارس و دانشگاههای ایران در دوران قاجار و پهلوی» پژوهش سیدرضا باقریان موحد از سوی انتشارات طه منتشر شد.
این کتاب پس از مقدمه در دو فصل تنظیم شده است: فصل اول به آموزش و پرورش اختصاص دارد و در شش بخش به مدارس، ادارات فرهنگ و شهرستانها، ادارات فرهنگ استانها، وزارتخانه، دانشسراها و سپاه دانش پرداخته است. فصل دوم نیز به وزارت علوم اختصاص دارد و در دو بخش به دانشگاهها و وزارتخانه پرداخته است. نمایه عناوین پایانبخش کتاب را دربردارد.
باقریان بر این باور است که نوشتن تاریخ آموزش و پرورش ایران بدون مراجعه به این منابع دست اول امکانپذیر نیست. وقتی به کتابهای منتشرشده درباره تاریخ آموزش و پرورش مراجعه میکنیم و اطلاعاتشان را با این سالنامه میسنجیم میبینیم که متاسفانه اطلاعات و آمارشان بهشدت ناقص و غیرمستند است؛ زیرا بیشتر نویسندگان اینگونه تحقیقات یا به این سالنامهها دسترسی نداشتهاند و یا مراجعه نکردهاند.
کتاب و کتابخانه از مهمترین دغدغههای مدیران
تاریخچه کتاب و کتابداری در مدارس ایران یکی دیگر از موضوعات کتاب است که به گفته باقریان موضوع کتاب و کتابخانه از مهمترین دغدغههای مدیران و مسئولان نظام و تعلیم و تربیت بوده که در بیشتر منابع به آن اشاره شده است. نحوه تاسیس کتابخانه و اعضای هیاتامنای آن و تعداد کتاب و تصاویری از کتابخانه و مخزن کتاب و سالن قرائتخانه و دانشآموزان مشغول مطالعه ازجمله مواردی است که در بیشتر سالنامهها آمده است. در کنار هم قرار گرفتن این اطلاعات پراکنده در قالب یک مقاله یا کتاب، بسیار جالب و خواندنی خواهد شد.
او در جایی دیگر میگوید: مدرسه باید تولیدمحور باشد؛ یعنی علاوه بر تولید مدارک تحصیلی، باید مدارک و شواهد رشد علمی خود را به شکل مکتوب به جامعه نشان بدهد. دانشآموزان و دانشجویان سهم بزرگی در تولید این منابع علمی و ادبی داشتهاند. افتخار بزرگی است که نام آنها در کنار نام معلمان و استادان بیاید و محصولی علمی و ادبی تولید شود. نویسندگان و شاعران و هنرمندان بزرگ ما اولین محصولات فکری و هنری خود را در همین نشریات آموزشی منتشر کردهاند: محمدحسین شهریاری تبریزی، نجف دریابندری، حسن عاطفی، ناصر تکمیلهمایون، سید جواد طباطبایی، مرتضی ممیز و…
دایرهالمعارف آموزش و پرورش ایران
«سالنامههای آموزشی ایران» را میتوان «دایرهالمعارف آموزش و پرورش ایران» یا «دانشنامه تعلیم و تربیت ایران» نامید؛ اطلاعات و گزارشهای آن منحصر به حوزه آموزش و پرورش نیست و شامل گزارشهای تاریخی، جغرافیایی، فرهنگی، اجتماعی، هنری، بهداشتی و ورزشی میلیونها ایرانی میشود که با مشارکت هم، تاروپود فرش فرهنگ این سرزمین را بافتند.
این سالنامهها به همت و پشتکار معلمان و دانشجویان و دانشآموزانی فراهم آمده که عاشقانه و بدون توقع دستمزد یا تحسین و تقدیر مسئولان کار کردهاند و محصول یک سال علماندوزی و هنرمندی خود را در قالب یک سالنامه در تاریخ ثبت کردهاند. این سالنامهها، سند زنده و غیرقابل انکار تأثیر فعالیتهای دستهجمعی و کار گروهی است که میبایست حتماً در مدرسه فراگرفته شود. این مجموعه فهرست مطالب ۱۱۰۰ کتاب، مجله و جزوه است که توسط دانشآموزان، دانشجویان، معلمان، استادان وزارت معارف، علوم، فرهنگ، آموزش و پرورش یا آموزش عالی منتشر شده است.
هدف از این تحقیق، معرفی تولیدات علمی معلمان و دانش آموزان، دانشجویان و استادان بوده نه معرفی نشریات رسمی (مانند پیک دانشآموز / تعلیم و تربیت / رشد و...) که توسط وزارت معارف، علوم، فرهنگ، آموزش و پرورش، آموزش عالی تهیه و به مدارس و دانشگاهها ارسال می شده است.
آلبوم آثار تاریخی و باستانی ایران
نحوه معرفی منابع به این شکل است که ابتدا نام کامل منبع آمده، سپس نام نویسنده یا نویسندگان، سپس محل نشر و چاپ نشریه آمده است. نام چاپخانه هم تقریباً در نیمی از سالنامهها روی جلد یا در صفحه عنوان آمده و در بقیه نمونهها از لابهلای مطالب یا از بخش پایانی نشریه و در صفحه تقدیر و تشکرها به دست آمده است. تعداد صفحات و قطع سالنامهها بعد از ذکر ناشر یا چاپخانه آمده است. بعد از این اطلاعات اصلی، اطلاعات فرعی که در برخی از منابع آمده بود، مانند قیمت و بهای نشریه، شعار روی جلد، حدیث روی جلد، توضیحات روی جلد و... آمده که تأمل در آنها نیز ارزش تحقیقی دارد.
تعداد دقیق عکسها و تصاویر هر منبع را یکییکی شمرده و جمع آن در پایان آمده است. اگر عکسها و تصاویر باارزش این سالنامهها بعد از اصلاح گرافیکی در قالب یک آلبوم عکس منتشر شود، تاریخ مصور علم و دانش ایران در این صد سال خواهد بود: آلبوم معلمان و پیشکسوتان تعلیم و تربیت ایران، آلبوم ساختمانها و بناهای آموزشی و فرهنگی ایران، آلبوم آثار تاریخی و باستانی ایران، آلبوم دانشآموزان و هنرآموزان ایران، آلبوم کتابخانهها مدارس ایران، آلبوم مسابقات ورزشی و ورزشکاران آموزش و پرورش و ...
اطلاعات منبعشناسی، گام اول تحقیق
بعد از اطلاعات منبعشناسی (عنوان/ نویسنده/ محل چاپ/ چاپخانه و...) یک جمله در توصیف محتوای کلی منبع آمده که سعی شده حاوی اطلاعات کلی منبع مورد نظر باشد. این جمله با علامت * مشخص شده است. در پنجاه درصد مواقع، عنوان خود منبع، به اندازه کافی گویا و واضح است و نیازی به جمله توضیحی ندارد؛ اما در بقیه نمونهها این جملات توضیحی، راهگشا و راهنماست.
بعد از جمله معرفی کلی، گزیده و نمونهای از متن با حفظ رسمالخط و بدون دخل و تصرف در متن آمده که حاوی نکته آموزشی یا خبر جالبی است که برای خواننده امروز جالب خواهد بود. انجام این کار نیز بنا به درخواست دانشجویان بود که میگفتند: «اطلاعات منبعشناسی، که گام اول تحقیق محسوب میشود برای پژوهشگران خاص، جالب توجه و کاربردی است، اما برای ما دانشجویان که خواننده عمومی هستیم، چندان جالب و کاربردی نیست؛ گزیده متنها ما را مستقیماً به همان حال و هوای اثر میبرد و با سبک و روش آن منبع آشنا میکند.»
پس از اطلاعات منبعشناسی و گزیده متن، فهرست مطالب منبع با ذکر شماره صفحه آمده است. پژوهشگر با نگاهی اجمالی به این فهرست مطالب نیز میتواند به طور تقریبی با مضامین و محتوای این منبع آشنا شود و بعد از یافتن موضوع یا کلیدواژه مورد نظر به اصل منبع مراجعه نماید. آمدن شماره صفحه موضوعات این فایده را دارد که خواننده بدون مراجعه به اصل منبع، با دیدن این اعداد به حجم مطالب چاپ شده در این منبع پی میبرد.
از سالنامه دبیرستان فردوسی تبریز تا تیراژ نشریات
درباره تیراژ این نشریات نیز نمیتوان به طور یقینی اطلاعرسانی کرد؛ زیرا فقط در پنج سالنامه به این موضوع اشاره شده است: سالنامه فرهنگ آذربایجان شرقی، تیراژ ۵۰۰ نسخه / سالنامه دبیرستان فردوسی تبریز، تیراژ ۱۰۰۰ جلد / سالنامه دبیرستان قریب، تیراژ ۸۰۰ جلد / نشریه دارالفنون و امیرکبیر، تیراژ ۲۰۰۰ جلد/ سالنامه فرهنگ قزوین، تیراژ ۱۵۰۰ جلد.
شیوه تدوین و طبقهبندی اطلاعات این اثر الفبایی – تاریخی است؛ یعنی منابع براساس الفبای نام مدرسه، نام شهرستان، نام استان، نام دانشگاه از حرف الف تا ی گرد هم آمدهاند. اگر منبع معرفی شده، بیشتر از یک ثبت اطلاعاتی داشته، منابع به ترتیب تاریخ چاپ آنها را تنظیم شده است.
کتاب «سالنامههای مدارس و دانشگاههای ایران در دوران قاجار و پهلوی» پژوهش سید رضا باقریان موحد در ۹۱۹ صفحه از سوی انتشارات طه منتشر شد.
۲۵۹
نظر شما