زخم تازه بر سنگ‌های کهن؛ حک یادگاری بر تخت جمشید و پرسش‌های جدی درباره حفاظت از میراث جهانی

به گزارش خبرآنلاین، سنگ‌هایی که بیش از دو هزار و پانصد سال در برابر فرسایش زمان ایستاده‌اند، این بار نه از باد و باران، بلکه از دست انسان آسیب دیده‌اند.

داریوش اسدی رئیس اداره حقوقی و املاک اداره‌کل میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع‌دستی فارس از ثبت تخلف حک یادگاری بر بخشی از دیواره‌های تاریخی این مجموعه جهانی خبر داده و اعلام کرده که این موضوع بلافاصله در دستور کار حقوقی قرار گرفته است.

به گفته او هماهنگی‌های لازم با پایگاه میراث جهانی، یگان حفاظت و حراست مجموعه انجام شده و با توجه به پوشش کامل دوربین‌های نظارتی، فرآیند بررسی تصاویر برای شناسایی فرد یا افراد خاطی در حال انجام است.

اسدی تأکید کرده است که هرگونه آسیب به آثار تاریخی، به‌ویژه آثار ثبت‌شده در فهرست یونسکو، جرم محسوب می‌شود و متخلفان با مجازات قانونی و الزام به جبران خسارت روبه‌رو خواهند شد.

حادثه اخیر اگرچه ممکن است در نگاه نخست یک تخلف فردی تلقی شود اما در واقع نشانه‌ای از یک مسئله عمیق‌تر است؛ شکاف میان ارزش تاریخی این آثار و درک عمومی از اهمیت آن‌ها.

تخت جمشید صرفاً یک جاذبه گردشگری نیست؛ این مجموعه سند هویت تاریخی، هنر و تمدن ایران باستان است. با این حال، تکرار مواردی مانند حک نام، یادگاری یا ایجاد خراش بر سنگ‌ها نشان می‌دهد که بخشی از بازدیدکنندگان هنوز این آثار را به‌عنوان میراث مشترک ملی درک نکرده‌اند.

از سوی دیگر این رخداد پرسش‌هایی درباره میزان بازدارندگی اقدامات حفاظتی نیز ایجاد می‌کند. اگرچه وجود دوربین‌های نظارتی و پیگیری قضایی ضروری است اما تجربه نشان داده که صرف اقدامات پس از وقوع تخلف برای جلوگیری از تکرار آن کافی نیست. حفاظت مؤثر، نیازمند ترکیبی از نظارت میدانی مستمر، آموزش فرهنگی، اطلاع‌رسانی گسترده و ایجاد حس تعلق عمومی است.

در بسیاری از کشورها حفاظت از میراث تاریخی نه فقط یک وظیفه دولتی بلکه یک مسئولیت اجتماعی تلقی می‌شود. در چنین شرایطی شهروندان خود به‌عنوان ناظران و حافظان میراث عمل می‌کنند اما در ایران به‌نظر می‌رسد هنوز فاصله‌ای میان ارزش واقعی این آثار و رفتار برخی بازدیدکنندگان وجود دارد.

از منظر حقوقی نیز اگرچه قوانین مشخصی برای برخورد با تخریب آثار تاریخی وجود دارد اما اثربخشی این قوانین تا حد زیادی به اجرای قاطع و اطلاع‌رسانی عمومی درباره مجازات‌ها وابسته است. زمانی که جامعه از پیامدهای قانونی چنین رفتارهایی آگاه باشد احتمال تکرار آن کاهش می‌یابد.

حک یادگاری بر سنگ‌های تخت جمشید، صرفاً یک خراش فیزیکی نیست؛ زخمی بر حافظه تاریخی یک ملت است. هر خطی که بر این سنگ‌ها حک می‌شود، نه‌تنها به یک اثر تاریخی بلکه به بخشی از هویت جمعی آسیب می‌زند.

پیگیری قضایی این تخلف اقدامی ضروری و قابل انتظار است اما کافی نیست. حفاظت واقعی از میراث تاریخی نیازمند تغییر در نگرش عمومی، آموزش مستمر، نظارت مؤثر و اجرای بدون اغماض قانون است.

سنگ‌های تخت جمشید قرن‌ها پیام‌آور شکوه تمدنی بوده‌اند؛ اکنون این وظیفه نسل امروز است که به‌جای حک نام خود بر تاریخ از آن محافظت کند تا این روایت کهن، سالم به آینده منتقل شود.